Fiscal Policy: Gastos ng Gobyerno at Buwis

Ang monetary policy ay karaniwang ginagawa ng central bank: interest rate at balance sheet. Ang fiscal policy ay ginagawa ng legislature at executive branch: sino ang babuwisan, sino ang mabibigyan, ano ang itatayo.

Ang mga monetary tool ay gumagana sa pamamagitan ng credit conditions at expectations. Ang mga fiscal tool ay direktang tumama sa cash flow ng households at kumpanya — ang stimulus check ay hindi lang “expectation,” ito ay deposit na direktang dumadating sa bank account mo.

Kapag sabay-sabay na lumuwag nang husto ang dalawa, posibleng magkaroon ng matinding risk-on na pagtaas na susundan ng mga argumento tungkol sa implasyon — ang 2020–2021 ang textbook na halimbawa nito.

Ang disenyo ng buwis ay political economy: progressivity, consumption vs income, paano tratuhin ang capital gains, tariffs bilang revenue o bilang leverage sa trade fights.

• Income tax — malaking bahagi ng federal receipts sa maraming bansa; mahalaga ang brackets at deductions.
• Corporate tax — ang rate at ang base (ano ang itinuturing na profit) ay nagdidikta kung saan itala ng mga kumpanya ang kanilang income.
• VAT / sales tax — mga consumption tax; sa US, mas umaasa sa state sales tax kaysa sa isang national VAT.
• Capital gains — nagbabago ang after-tax returns ng mga trader depende kung short o long ang holding period.
• Tariffs — mas madalas na policy muna, revenue pangalawa.

Malalaking kategorya: mandatory programs (retirement, healthcare), interes sa utang, discretionary budgets (defense, mga ahensya). Ang “mandatory” ay hindi nangangahulugang wala itong kinalaman sa pulitika — ibig sabihin nito, batay ito sa formula at batas, hindi sa taunang linya-linyang teatro.

Ang deficit ay ang pagkaiba sa flow; ang debt ay ang stock. Kapag mataas ang utang habang tumataas ang interest rate, lumilipat ang usapan patungo sa interest expense na nagiging sagabal sa iba pang priyoridad.

Sa 21st century, karaniwang default ang malawakang fiscal backstop bilang tugon sa krisis. Nagpatatag ang 2008 bank programs sa credit; ang 2020–2021 COVID packages ay direktang naglagay ng cash sa bulsa ng tao habang naka-floor ang interest rates.

Ang Keynesian vs supply-side ay mahusay na classroom framework; sa totoong buhay, pinaghahalo ng mga pulitiko ang transfers, tax cuts, at infrastructure depende sa kanilang coalition.

Para sa market, binabago ng stimulus ang liquidity at growth expectations — puwedeng biglang tumaas ang risk asset kahit ang pangmatagalang alalahanin ay tungkol sa implasyon o crowding out.

Ang mataas na sovereign debt ay nagpapaliit ng political options: taasan ang revenue, bawasan ang gastos, o hayaan ang implasyon na kumain sa real na dami ng utang. Obsessed ang mga trader kung aling pinto ang mapipili.

Ang fixed supply ng Bitcoin ay isa sa mga narrative response — scarcity kontra sa flexibility ng fiat. Hindi ito macro hedge sa lahat ng oras; ibang set of rules ito para sa teknolohiya ng pag-ipon.

Ang access na estilo ng GaiaEx (Hyperliquid L1, MPC wallets) ay infrastructure — hindi ito garantiya sa macro outcomes.

• Legislative risk — dahan-dahan gumagalaw ang mga tax at spending bill hanggang biglang hindi na; puwedeng underpriced ang options vol sa cliff dates.
• TGA swings — ang cash balance ng Treasury sa Fed ay nagbabago sa system liquidity kapag ito ay naubos o napunuan.
• Auction demand — ang mahinang Treasury auction ay pinapataas ang yield; naramdaman ito ng mga risk asset sa pamamagitan ng discount rates at USD.
• Seasonality — puwedeng maubos ang cash ng households at portfolios kapag dumating ang tax deadline sa US.

Ang fiscal ay mabagal na teatro na may mabilis na options market na nakapatong dito — mahalagang konteksto ito para sa pag-size ng crypto risk sa mga macro week.