DeFi Deep Dive: Lending, AMM, at Liquidity Pool

Noong Marso 2020, habang naglock-down ang mundo at nayanig ang mga market, may kakaibang nangyari sa isang sulok ng internet. Isang piraso ng code na tinatawag na MakerDAO — walang CEO, walang branch, walang oras ng pagsara — ay patuloy na naglabas ng loans, naghawak ng repayments, at nag-liquidate ng mga masamang position sa buong sunod na araw na pinakamasama sa kasaysayan ng crypto. Bumagsak ang presyo ng Ether nang 50% sa loob ng 24 oras. Tinamaan ng circuit breakers ang mga traditional market at basta huminto lang sa pagtrade. Hindi kailanman huminto ang mga DeFi protocol. Hindi sila makakahinto. Wala kasing may kapangyarihang i-pause sila.

Ipinakita ng araw na iyon ang parehong pangako at panganib ng decentralized finance. Ang parehong code na patuloy na tumakbo sa kaguluhan ay nag-liquidate din ng ilang user sa halos zero na presyo dahil sobrang congested ang network para i-process ang kanilang mga depensa sa oras. Walang support line na tatawagan, walang manager na magbibigay ng exception. Ang mga panuntunan ay panuntunan, at ang mga panuntunan ay matematika.

Ito ang mundong itinayo ng DeFi: isang financial system na muling itinayo bilang open-source software na kaya gamitin ng kahit sino, hindi kayang isara ng kahit sino, at kaya suriin ng lahat. Walang bank account. Walang application form. Walang permission. Isang wallet at koneksyon sa internet lang — at isang bagong set ng mga risk na dati ay walang gayon.

Ang decentralized finance (DeFi) ay ang pagtatangka na muling itayo ang pangunahing serbisyo ng isang bangko — pautang, pangungutang, trading, pagkita ng interest, paglabas ng stable currency — bilang smart contract na tumatakbo sa isang public blockchain sa halip na sa loob ng mga server ng isang private na kumpanya.

Sa traditional finance, ang bangko ay ang pinagkakatiwalaang middleman. Ito ang naghahawak ng iyong deposits, nagdedesisyon kung sino ang makakakuha ng loan, nagtatakda ng mga rate, at nagpanatili ng records sa isang database na siya lang ang makakita. Nagtitiwala ka sa institusyon. Sa DeFi, papalitan ang middleman na ito ng code na kaya basahin ng kahit sino. Ang mga panuntunan ng sinong puwedeng mangutang, sa anong rate, at kung ano ang mangyayari kung magdefault sila ay isinulat sa isang smart contract at ilalathala on-chain. Walang manager na aprubahan o tanggihan ka — kung natugunan mo ang mga kondisyon ng contract, ito ay mag-execute. Automatic. Sa parehong paraan, para sa lahat, sa bawat pagkakataon.

Madalas ikumpara ito sa CeFi (centralized finance) — ang mga Coinbase at traditional bank ng mundo, kung saan isang kumpanya ang nag-custody ng iyong pondo at pinapatakbo ang system. Binaligtad ng DeFi ang tatlong bagay: custody (ikaw mismo ang may hawak ng iyong assets), access (walang application, walang gatekeeper), at transparency (public ang mga records, open ang code).

Ang Total Value Locked (TVL) — ang halaga ng kapital na naidiposito sa mga DeFi protocol — ay ang headline metric para sa buong sektor. Umabot ito sa pinakamataas na malapit sa $180 billion noong huling bahagi ng 2021, bumagsak sa panahon ng 2022 bear market, at sumusunod sa cycle ng presyo at risk appetite. Hindi ito perpektong sukatan (puwedeng masukat nang dalawang beses ang parehong dolyar sa iba't ibang protocol), pero ito ang pinakamalapit sa isang numerong “sukat ng system” na meron ang DeFi.

Hindi lang isang produkto ang DeFi — isa itong stack ng magkakaugnay na serbisyo, na bawat isa ay smart contract na kayang ikonekta ng ibang contracts. Tinatawag ito ng mga developer na composability, o “money legos”: dahil bukas at on-chain ang bawat protocol, kaya mo silang pagsamahin gaya ng mga blocks. Puwedeng idiposito ang isang stablecoin sa isang lending protocol, ang lending receipt ay puwedeng gamitin bilang collateral sa isang ikatlong protocol, at ang ikaapat ay puwedeng i-automate ang buong loop. Ito ang mga pangunahing haligi:

• Decentralized exchanges (DEXs) — pagpalit ng isang token para sa isa pa nang walang broker, gamit ang automated market makers (higit pa sa ibaba). Ang Uniswap, Curve, at PancakeSwap ang mga higante rito.
• Lending at borrowing — magdiposito ng assets para kumita ng interest, o maglagak ng collateral para mangutang laban dito. Ang Aave at Compound ay nagpapatakbo ng multi-billion-dollar na lending pools na walang loan officer na makikita.
• Stablecoins — mga token na naka-peg sa isang stable value, karaniwang $1. May mga sinusuportahan ng reserves ng totoong dolyar (USDC, USDT); ang iba, gaya ng DAI, ay minted sa pag-lock ng crypto collateral sa isang smart contract. Ang stablecoins ang dugo ng DeFi — ang unit na kung saan halos lahat ay pinepresyuhan at settled.
• Derivatives — perpetual futures, options, at synthetic assets na sumusunod sa presyo ng isang bagay nang hindi ito hinahawakan. Dinala ng mga platform gaya ng dYdX at GMX ang leverage sa on-chain.
• Yield at asset management — inaautomate ng mga protocol gaya ng Yearn ang paghanap ng pinakamahusay na return, iginagalaw ang iyong kapital sa pagitan ng mga strategy para hindi mo na kailangan.
• Insurance — proteksyon laban sa smart contract failure o depeg ng stablecoin, na binibili mula sa isang pool ng underwriters sa halip na isang kumpanya.

Ang mahika at ang panganib ay parehong bagay. Nangangahulugan ang composability na mabilis at permissionless ang innovation — kaya ng kahit sino magtayo ng bagong produkto sa ibabaw ng mga umiiral na sa loob ng isang weekend. Pero nangangahulugan din itong nakastack ang risk: kung masira ang isang lego sa ilalim, puwedeng gumuho ang lahat na naitayo sa ibabaw nito.

Sa traditional banking, nagtatrabaho ang lending base sa trust at credit scores. Susuriin ng isang bangko ang iyong kita, credit history, at trabaho, tapos magdedesisyon kung papautangin ka. Umaabot ng ilang araw hanggang linggo ang proseso at hindi kasama rito ang bilyon-bilyong tao na walang formal na credit history.

Ibang-iba ang model ng DeFi lending: overcollateralized lending. Walang credit check dahil walang credit — nagpupost ka ng collateral na mas malaki ang halaga kaysa sa iyong hihiraman. Sa Aave, isa sa pinakamalaking DeFi lending protocol na may bilyon-bilyong deposits, puwede kang magdiposito ng $15,000 sa ETH para mangutang ng $10,000 sa stablecoins. Kung bumaba ang presyo ng ETH at pumasok sa ibaba ng threshold ang collateral ratio mo (karaniwang 80-85%), automatic na i-liquidate ng protocol ang position mo — ibebenta ang iyong ETH para bayaran ang loan, karaniwang may dagdag na penalty fee.

Bakit mangutang laban sa mga assets na hawak na mo sa halip na ibenta na lang ito? Para makakuha ng liquidity nang hindi nagpapasimula ng taxable sale, para mapanatili ang upside exposure sa isang coin na pinaniniwalaan mo, o para lever up ng position. Bukas ang loan sa kahit sino, saanman, walang application — pero ang trade-off ay dapat kang palaging manatiling overcollateralized o kukunin ng code ang iyong assets, walang appeal.

Ang Compound, na inilunsad noong 2018, ang naunang gumawa ng pooled lending model. Sa halip na itugma ang mga individual na lender sa borrower, lahat ng deposits ay pumapunta sa isang shared pool. Ang interest rates ay algorithmically nag-adjust base sa supply at demand — kapag mataas ang borrowing demand, tumataas ang rates; kapag abundante ang kapital, bumababa ang rates. Nagbubunga ito ng isang continuously self-balancing market para sa kapital, na na-update sa bawat block.

Pagkatapos ay may mga flash loan — marahil ang pinakamind-bending na innovation ng DeFi. Ang flash loan ay nagpapahintulot sa iyong mangutang ng kahit magkano na walang collateral, basta babayaran mo ito sa loob ng parehong transaction (ang parehong block). Kung hindi mo babayaran, iiba-buwelta ang buong transaction bilang parang hindi ito nangyari. Ang flash loans ay nagbibigay-daan sa arbitrage, collateral swaps, at self-liquidation strategies na imposible sa traditional finance. Nagbibigay-daan din ito sa mga atake — ang bZx flash loan exploit noong Pebrero 2020 ay isa sa mga unang malaking security incident ng DeFi, na nakuha ang halos $1 million sa pagmanipula ng oracle prices sa loob ng isang transaction.

Ang mga traditional exchange — NYSE, Nasdaq, Binance — ay gumagamit ng order book: isang listahan ng buy order at sell order, na itutugma ng isang sentral na engine. Mahusay ito kapag libo-libo ang active market maker na naglalagay ng continuous quotes. Pero sa isang mabagal, mahal na blockchain, hindi praktikal ang pagmentena ng order book — bawat pagpapalagay ng order, cancellation, at modification ay kakailanganin ng isang transaction at gas fee.

Nalutas ito ng Automated Market Makers (AMMs) gamit ang isang elegante na mathematical trick. Sa halip na itugma ang mga individual na order, gumagamit ang AMM ng isang liquidity pool — isang smart contract na naghahawak ng reserves ng dalawang token — at isang pricing formula na automatic na nag-adjust ng presyo base sa ratio ng reserves.

Ang Uniswap, ang pinakasuccessful na AMM, ay gumagamit ng constant product formula: x × y = k. Kung naghahawak ang isang pool ng 100 ETH (x) at 200,000 USDC (y), ang constant k = 20,000,000. Para bumili ng 1 ETH, dapat mapanatili ng pool ang constant — kaya ang buyer ay nagbabayad ng sapat na USDC para mapanatili ang x × y = k pagkatapos alisin ang ETH. Mas marami ang bibilhin mo, mas gumagalaw ang presyo laban sa iyo (ito ang slippage). Nagbubunga ito ng continuous liquidity sa bawat price point, na walang order book at walang human market maker na kinakailangan.

Saan nagmumula ang liquidity? Mula sa mga ordinaryong user. Kahit sino ay puwedeng magiging liquidity provider (LP) sa pagdiposito ng katumbas na halaga ng dalawang token sa isang pool. Bilang kapalit, tinatanggap nila ang LP tokens na kumakatawan sa kanilang bahagi at kumikita ng bahagi ng bawat trading fee. Simple sa unang tingin — pero nagtatago sa ilalim ang isang gastos na hindi napapansin ng karamihan ng mga baguhan: ang impermanent loss.

Parang libreng pera ang pagbibigay ng liquidity — magdiposito ng token, kumita ng fees. Pero may catch na dapat maintindihan ng bawat LP: ang impermanent loss.

Ito ang isang concrete na halimbawa. Nagdiposito ka ng 1 ETH ($2,000) at 2,000 USDC sa isang Uniswap pool — kabuuang halaga na $4,000. Nag-double ang ETH sa $4,000. Kung hinawakan mo lang ang iyong token, magkakaroon ka ng 1 ETH ($4,000) + 2,000 USDC = $6,000. Pero muling na-balance ang iyong position ng AMM formula habang bumibili ang mga arbitrage trader ng murang ETH mula sa iyong pool. Pagkatapos ng price move, may hawak ka ngayon na humigit-kumulang 0.707 ETH ($2,828) at 2,828 USDC = $5,656. Mas malugi ka ng $344 kaysa kung hinawakan mo lang. Ang agwat na iyon ang impermanent loss.

Tinatawag itong “impermanent” dahil kung babalik ang presyo ng ETH sa $2,000, mababawi ang loss. Pero kung mag-withdraw ka sa bagong presyo, ang loss ay magiging permanenteng. Kung mas malaki ang pagkakaiba ng presyo, mas malaki ang loss — isang halos 4× na pagbabago ng presyo ay nagbubunga ng humigit-kumulang 20% impermanent loss kaugnay sa simpleng paghawak.

Ito ang dahilan kung bakit lubos na nakadepende ang LP returns sa trading volume kaugnay sa price volatility. Kung sapat ang fees na nabubuo ng isang pool para bawiin ang impermanent loss, kumikita ang pagbibigay ng liquidity. Kung hindi, mas maganda pa sana kung hinawakan mo lang. Minimal ang impermanent loss ng mga stablecoin pairs (USDC/USDT) dahil bahagya lang ang pagkakaiba ng presyo, kaya naaakit sila ng napakalaking liquidity kahit mas mababa ang fee rates. Nag-alok ang mga volatile pairs (ETH na kasama ang isang small-cap token) ng mas mataas na fees pero mas malaking risk sa impermanent loss. Ang headline na “200% APY” sa isang bagong pool ay madalas na tahimik na nagtatago ng impermanent loss na kinakain ang malaking bahagi nito.

Ang tag-araw ng 2020 — ang “DeFi Summer” — ay ang Cambrian explosion ng crypto. Nagsimula ito noong Hunyo nang inilunsad ng Compound ang kanyang COMP governance token at ipinamahagi ito sa mga user na nagpautang at nangutang sa protocol. Biglang, ang paggamit ng DeFi ay hindi lang nagbunga ng interest — nagbunga na rin ito ng mga token na sila mismo ay may halaga. Puwedeng magpautang ang mga user ng assets, tanggapin ang COMP, ibenta ang COMP para sa mas maraming assets, pautangin din ito, at compound-in ang cycle. Lumitaw sa magdamag ang mga yield na 100-1,000% APY.

Ito ang yield farming (o liquidity mining) — ang praktika ng strategic na paglipat ng kapital sa buong DeFi protocol para i-maximize ang token rewards. Bumugso ang kapital. Bumilis ang TVL ng DeFi mula $1 billion noong Hunyo 2020 patungong $15 billion noong Setyembre. Lumitaw ang mga protocol gaya ng Yearn Finance para i-automate ang yield farming strategies, na algorithmically iginagalaw ang kapital sa pagitan ng mga protocol para sa pinakamahusay na return.

Pero ang mga risk ay malaki noon — at nananatiling ganoon. Kailangan direktang bigyan ng pangalan ang mga ito para maging tapat ang edukasyon:

• Smart contract bugs — Ang code ay batas, at ang bugs ay exploit. Nawala ang ilang bilyong dolyar sa mga DeFi hacks at exploit sa pagitan ng 2020 at 2023. Napatunayan ng Ronin bridge hack ($625 million), Wormhole ($320 million), at Euler Finance ($197 million) na kaya bigo nang malubha kahit ang naaudit na code.
• Oracle manipulation — Umaasa ang mga DeFi protocol sa price feeds (“oracles”) para malaman kung magkano ang halaga ng mga asset. I-manipula ang feed at kaya mong magtrigger ng pekeng liquidations o mag-drain ng pools. Ang Mango Markets exploit noong Oktubre 2022 ay nakakuha ng humigit-kumulang $114 million sa paraang ito.
• Rug pulls — Naglulunsad ng protocol ang mga malisyosong developer, aakitin ang deposits, tapos i-drain ang smart contract at mawawala. Walang manager at walang recourse, ang pera ay basta na lang mawala.
• Composability risk — Dahil nagsstack ang mga protocol sa isa't isa, ang kabiguan ng isang “lego” ay puwedeng magdulot ng cascade sa lahat ng naitayo sa ibabaw nito.
• Ang iyong sariling keys — Walang password reset. Kapag pumirma ka ng isang malisyosong approval, tumagas ang seed phrase, o nagpadala sa maling address, walang support desk na kayang bawiin ito.

Napatunayan ng mga innovation ng DeFi noong 2020-2023 na kaya ng decentralized protocols na muling gawin ang mga pangunahing pananalaping function. Pero nailantad din nito ang isang puwang: hindi handa ang user experience, security model, at performance ng DeFi para sa institutional adoption o mainstream retail use. Ang mga gas fee spikes, MEV attacks, komplikadong wallet management, at smart contract risk ay pinanatili ang DeFi bilang isang domain para sa mga crypto-native power user.

Tinatawid ng GaiaEx ang puwang na ito sa pagsasama ng mga pangunahing prinsipyo ng DeFi — non-custodial trading, on-chain transparency, at open access — kasama ang performance at usability na inaasahan ng mga trader mula sa mga professional platform.

Binuo sa Hyperliquid L1, naghahatid ang GaiaEx ng bilis ng trading na hindi kailanman kaya makamit ng mga AMM sa Ethereum. Sa halip na magbayad ng constant-product slippage sa bawat fill, nag-aalok ang GaiaEx ng isang buong on-chain order book na may limit orders, sub-second fills, at malalim na liquidity — ang trading experience ng isang centralized exchange na may guarantee ng trust ng DeFi.

Ang MPC wallet architecture ng GaiaEx ay nag-aalis ng key-management burden na naging pinakamalaking UX barrier ng DeFi. Hindi na kailangan ng mga user na alagaan ang seed phrases o hardware wallets. Ipinamamahagi ng Multi-Party Computation ang key material sa mga independent na partido para walang solong entity — kasama ang GaiaEx — na kailanman may hawak ng iyong kumpletong private key. Makukuha mo ang seguridad ng self-custody nang walang single point of failure na nagpapawala ng crypto sa karamihan ng mga tao.

Ipinakita ng DeFi sa mundo na kaya tumakbo ng finance sa code sa halip na mga institusyon. Kinukuha ng GaiaEx ang pananaw na ito at binabalot ito sa infrastructure na talagang gumagana para sa lahat — mula sa yield farmer na nabuhay sa DeFi Summer hanggang sa traditional trader na kumukuha ng unang hakbang sa decentralized markets.