Czym jest DAO? Zdecentralizowane organizacje autonomiczne

W listopadzie 2021 roku egzemplarz Konstytucji Stanów Zjednoczonych — jeden z tylko trzynastu przetrwałych pierwszych wydruków — poszedł na aukcję w Sotheby's. Grupa nieznajomych w internecie zdecydowała, że go kupi. Nie mieli firmy, dyrektora generalnego, biura, ani osobowości prawnej. Mieli serwer na Discordzie, smart kontrakt i nazwę: ConstitutionDAO.

W mniej niż tydzień ponad 17 000 osób wpłaciło w przybliżeniu 47 milionów dolarów w ETH. Żaden bank tego nie przetworzył. Żadna rada nie zatwierdziła. Żaden prawnik nie napisał umowy spółki. Pieniądze zebrały się w smart kontrakcie, który każdy na Ziemi mógł sprawdzić, linijkę po linijce, w czasie rzeczywistym.

Przegrali. Miliarder z funduszu hedgingowego przelicytował ich w ostatniej chwili, a smart kontrakt zwrócił każdemu wpłacającemu jego pieniądze. Ale coś większego zostało właśnie dowiedzione: tysiące ludzi, którzy nigdy się nie spotkali, mogły skoordynować wielomilionową operację finansową w kilka dni — bez centralnego organu — i ufać wynikowi, ponieważ reguły żyły w kodzie, nie w osobie.

To jest DAO. I ta sama maszyneria zarządza teraz protokołami trzymającymi dziesiątki miliardów dolarów.

DAO — zdecentralizowana organizacja autonomiczna (Decentralized Autonomous Organization) ma reguły napisane w smart kontraktach, a decyzje podejmują jej członkowie, nie dyrektorzy. Nie ma głównej siedziby, rady z ostatecznym głosem, i często żadnej osobowości prawnej wcale. „Konstytucja” organizacji jest kodem open source, który każdy może przeczytać i który działa automatycznie.

Warto rozłożyć tę nazwę słowo po słowie:

• Decentralized (zdecentralizowana) — władza jest rozproszona pomiędzy posiadaczy tokenów na całym świecie, a nie skoncentrowana w dyrektorze generalnym czy radzie. Żadna pojedyncza osoba nie może przegłosować grupy.
• Autonomous (autonomiczna) — podstawowe reguły wykonują się same poprzez smart kontrakty. Gdy głosowanie przechodzi, wynik może działać samodzielnie, bez potrzeby, by ktokolwiek go zatwierdzał albo przetwarzał.
• Organization (organizacja) — wciąż robi to, co robią organizacje: gromadzi pieniądze, podejmuje decyzje, finansuje pracę i realizuje wspólny cel.

Porównaj to z tradycyjną firmą. Korporacja przechowuje swoje reguły w dokumentach prawnych wymuszanych przez sądy, a jej decyzje podejmują dyrektorzy odpowiedzialni przed udziałowcami. DAO przechowuje swoje reguły w kodzie wymuszanym przez blockchain, a jej decyzje podejmują posiadacze tokenów odpowiedzialni tylko przed matematyką. Gdzie firma mówi „ufaj naszemu zarządowi”, DAO mówi „przeczytaj kontrakt i sam sprawdź głosowanie”.

To już nie jest peryferyjny eksperyment. MakerDAO (obecnie Sky) zarządza wielomiliardowym systemem stablecoinów. DAO Uniswap nadzoruje treasury wartości miliardów i najczęściej używaną zdecentralizowaną giełdę na świecie. Lido zarządza dużą częścią całego zastakowanego ETH. To nie są startupy z decentralizowanym brandingiem — to warstwa zarządzania infrastrukturą finansową, która obsługuje realne pieniądze w skali.

DAO stoi na trzech pilarach: tokenie zarządzającym (governance token), który daje siłę głosu, treasury zgromadzonych środków, i procesie głosowania, który przemienia propozycje w działanie. Tak decyzja faktycznie przechodzi przez system.

1. Propozycja. Ktoś publikuje ideę na forum zarządzania — typowo Discourse, Commonwealth, albo własnej platformie projektu. Może to być cokolwiek: zmiana opłaty, sfinansowanie zespołu deweloperskiego, zainwestowanie treasury, dostosowanie parametru ryzyka. Społeczność debatuje nad tym otwarcie, czasami dniami, czasami tygodniami. To ten etap, na którym większość słabych idei umiera, a dobre zostają dopracowane.

2. Głosowanie. Jeśli propozycja ma wystarczające wsparcie, idzie do formalnego głosowania. Wiele DAO używa Snapshot — narzędzia poza blockchainem, bez gasu, gdzie podpisujesz się swoim portfelem, aby dowieść swojego saldo tokenów bez płacenia opłat sieciowych. Działania o wyższej stawce przechodzą wprost on-chain. Tak czy inaczej, siła głosu jest proporcjonalna do posiadanych tokenów: posiadaj 1% podaży, a twój głos niesie 1% wagi.

3. Kworum i wykonanie. Większość DAO wymaga kworum — minimalnego poziomu uczestnictwa — aby głosowanie było liczyć się, tak by mała klika nie mogła przegłosować zmian, gdy wszyscy inni śpią. Jeśli głosowanie przechodzi, propozycje on-chain mogą wykonać się automatycznie przez smart kontrakt; wyniki poza blockchainem są realizowane przez zaufany zespół wielopodpisowy (multisig), który trzyma klucze treasury. Wiele DAO dodaje timelock — opóźnienie 24 do 48 godzin między przejściem głosowania a wejściem zmiany w życie — tak by społeczność miała czas zareagować, jeśli coś wygląda źle.

Samo treasury zwykle siedzi w portfelu multisig, wymagającym kilku niezależnych sygnatariuszy (typowo 3 z 5 albo 4 z 7), by przenieść środki — żadna pojedyncza osoba nie może go opróżnić. Wszystko jest on-chain i publiczne: propozycje, głosy, salda portfeli, transakcje. Każdy może audytować całą organizację w każdej chwili.

„DAO” to struktura, nie jeden produkt. Ta sama maszyneria zarządzania jest kierowana na bardzo różne cele. Kilka wspólnych rodzin:

• DAO protokołów zarządzają zdecentralizowanymi aplikacjami — największa i najbardziej znacząca kategoria. Uniswap, Aave, MakerDAO i Compound pozwalają posiadaczom swoich tokenów głosować na opłaty, parametry ryzyka, aktualizacje i wykorzystanie treasury dla samych protokołów.
• DAO inwestycyjne / venture gromadzą kapitał członków, aby robić kolektywne inwestycje, dzieląc wszelkie zwroty. The DAO w 2016 roku był oryginalnym przykładem; dzisiejsze wersje inwestują w tokeny wczesnego etapu i startupy poprzez głosowanie członków.
• DAO grantowe rozdzielają finansowanie ludziom budującym w ekosystemie — decydując poprzez głosowanie, które projekty zasługują na wsparcie ze wspólnej puli.
• DAO społecznościowe są społecznościami zamkniętymi tokenem, zorganizowanymi wokół wspólnych zainteresowań albo członkostwa, gdzie token jest twoim biletem wejścia, a nie instrumentem finansowym.
• DAO kolekcjonerskie gromadzą środki, aby kupić i współposiadać aktywa wysokiej wartości — NFT, sztukę, albo, jak w przypadku ConstitutionDAO, historyczny dokument.

Członkostwo przychodzi w dwóch głównych odmianach. DAO oparte na tokenach pozwalają każdemu wykupić się na otwartym rynku, z siłą głosu związaną z tym, ile tokenów posiadasz — to standard dla dużych DAO protokołowych. DAO oparte na udziałach albo reputacji udzielają członkostwa poprzez propozycję albo wkład, tak że wpływ odzwierciedla uczestnictwo, nie siłę zakupową. Niektóre DAO społecznościowe zamykają nawet członkostwo NFT-em, a nie tokenem zamiennym.

Nie można zrozumieć DAO bez zrozumienia pierwszego z nich. W kwietniu 2016 roku projekt zwany po prostu The DAO wystartował na Ethereum jako zdecentralizowany fundusz venture. Był ogromnie popularny, zbierając w przybliżeniu 150 milionów dolarów w ETH od tysięcy wpłacających — w tamtym czasie jedno z największych wydarzeń crowdfundingowych w historii.

Potem, w czerwcu 2016 roku, atakujący znalazł wadę w kodzie smart kontraktu — błąd „reentrancy” (ponownego wejścia), który pozwolił mu wielokrotnie wypłacać środki, zanim kontrakt zaktualizował swoje salda. Wysączył około jednej trzeciej środków. Kod zrobił dokładnie to, do czego został napisany; problem był w tym, że był napisany błędnie. A na blockchainie „kod jest prawem” — nie było działu wsparcia do zadzwonienia i nie było banku, który mógłby odwrócić transfer.

Społeczność Ethereum stanęła przed bolesnym wyborem: pozwolić kradzieży pozostać, aby zachować niezmienność, albo przepisać historię, aby odzyskać pieniądze. Wybrali odzyskanie ich poprzez hardfork, dzieląc sieć na dwa łańcuchy — Ethereum (to, które znamy dzisiaj) i Ethereum Classic (który zachował oryginalną, nieodwróconą księgę). Jeden błąd w jednym DAO permanentnie podzielił drugi co do wielkości blockchain na Ziemi.

DAO obiecują wyeliminować scentralizowaną władzę. W praktyce kilka trudnych problemów wciąż ciągnie je z powrotem w stronę tego samego, co miały zastąpić. Uczciwa edukacja znaczy ich nazwanie.

Apatia głosujących. Uniswap ma setki tysięcy posiadaczy tokenów, a jednak typowe uczestnictwo w zarządzaniu wynosi kilka procent. Większość ludzi posiada token zarządzający, aby spekulować na jego cenie, nie żeby zarządzać. Gdy prawie nikt nie głosuje, władza koncentruje się w małej grupie wielorybów i delegatów, którzy faktycznie się pojawiają — po cichu odtwarzając scentralizowaną strukturę, którą DAO twierdzą, że obalają.

Plutokracja. Jeden token, jeden głos znaczy, że kto posiada najwięcej tokenów, ma najwięcej władzy. Duży fundusz venture albo wczesny inwestor może posiadać wystarczająco dużo tokenu zarządzającego, by jednoosobowo przechylić wynik. Czy to jest wada, czy po prostu tak działa zarządzanie interesariuszy, to prawdziwa debata — ale to daleko od „jedna osoba, jeden głos”.

Ataki na zarządzanie. Jeśli siłę głosu można kupić, można ją też pożyczyć. W kwietniu 2022 roku protokół DeFi Beanstalk stracił w przybliżeniu 182 miliony dolarów, kiedy atakujący użył flash loan, aby natychmiast zdobyć kontrolujący udział w tokenach zarządzających, przegłosować złośliwą propozycję, która przekazała mu treasury, i spłacić pożyczkę — wszystko w jednej transakcji, w kilka sekund. Cały system zarządzania został użyty jako broń przeciwko samemu sobie.

Koszty koordynacji i prawne zawieszenie. Decyzja, którą dyrektor generalny mógłby podjąć w popołudnie, może zająć DAO tygodnie debaty na forum, sprawdzania nastrojów i głosowań — realna wada na szybkich rynkach. A ponieważ większość DAO nie jest formalnymi osobowościami prawnymi, członkowie mogą stać w obliczu niejasnej osobistej odpowiedzialności. Kilka jurysdykcji (Wyoming, Vermont i inne; Szwajcaria za granicą) zaczęło uznawać struktury prawne specyficzne dla DAO, ale obraz regulacyjny pozostaje nieuporządkowany.

Tu jest część, którą większość traderów przeoczyła: decyzje zarządzania przesuwają ceny tokenów, a decyzje są publiczne przed tym, jak się wydarzą. Debata na forum, głosowanie Snapshot, timelock — wszystko to rozgrywa się otwarcie, dni przed reakcją rynku. To rzadka rzecz w finansach: opublikowana mapa katalizatorów.

Kiedy MakerDAO przegłosował wdrożenie setek milionów dolarów treasury w amerykańskie obligacje skarbowe, MKR przeceniono na podstawie nowego strumienia przychodów. Kiedy społeczność Uniswap wielokrotnie debatowała nad włączeniem „fee switch” (przełącznika opłat) — przekierowującego przychody protokołu do posiadaczy UNI — UNI mocno się przesunęło na samej spekulacji. Sygnał żył na forum zarządzania, nie na wykresie cenowym.

Na GaiaEx tokeny zarządzające jak UNI, MKR, AAVE i CRV są handlowalne na rynkach spot. Śledzenie nadchodzących głosowań i wnioskowanie o ich prawdopodobnym wpływie na rynek jest legalną przewagą — taką, która pochodzi z czytania propozycji i stron Snapshot, nie tylko świec cenowych. Tylko respektuj ryzyko, które działa w drugą stronę: jeden atak na zarządzanie albo kontrowersyjne głosowanie może gwałtownie przecenić token. Warstwa zarządzania jest tam, gdzie jest alfa, i tam też jest niebezpieczeństwo.